Charlotte Salomons Leven? of Theater? op de iPad

Woensdag opende in San Fransisco een tentoonstelling van Charlotte Salomons werk Leben? oder Theater? (1940-1942) uit de collectie van het Joods Historisch Museum. Charlotte verwerkte de dramatische gebeurtenissen uit haar familiegeschiedenis en de nazitijd door te gaan schilderen, en zo ontstond haar indrukwekkende levenswerk. In 1943 werd Charlotte Salomon in Auschwitz om het leven gebracht. Ter gelegenheid van de tentoonstelling zijn de 800 gouaches en transparanten te zien op de website én als webapp voor tablets zoals de iPad.

Van cd-rom naar webversie

In 2002 verscheen er een cd-rom van Leben? oder Theater?  Daarop konden alle gouaches bekeken worden, de bladen konden worden omgedraaid, de transparanten eroverheen gelegd en de tekst worden voorgelezen. Het was ook mogelijk om te filteren op trefwoord en persoonsnaam. Verder bevatte de cd-rom vele muziekfragmenten en aanvullend fotomateriaal. Het Joods Historisch Museum vroeg ons om op basis van deze cd-rom een webversie te maken die voor iedereen beschikbaar zou komen.

We kozen ervoor om Leben? Oder Theater? zo goed mogelijk te integreren in www.jhm.nl. Het zoekformulier en de thumbnails van de bladen verschijnen dan ook binnen het standaard-stramien van de website. De bladen met de bijbehorende functieknoppen - zoals omdraaien, transparant tonen en muziek starten - worden geopend in een 'lightbox' die over de pagina heen komt te liggen. Daarin is het ook mogelijk om door te bladeren naar de volgende of vorige gouache. Voor het bekijken van details met een soort loupe-effect hebben we gebruik gemaakt van de AnythingZoomer jQuery plugin.

Van webversie naar webapp

Na afronding van de webversie ontstond de wens om een geoptimaliseerde versie te maken voor tablets, zoals de iPad. Het werk lijkt daar immers erg geschikt voor: de afbeeldingen komen er goed op tot hun recht en je kunt makkelijk door de gouaches bladeren. We kozen voor een 'webapp', gemaakt met webtechnieken zoals HTML5 en CSS3. We kozen dus niet voor een 'native' iPad app, zoals die via de App Store te downloaden zijn. Voordeel van een webapp is dat die relatief eenvoudig te maken is en ook werkt op andere tablets dan de iPad, bijvoorbeeld met Android. Nadeel is dat webapps niet via de App Store vindbaar zijn. In eerste instantie opent men de toepassing in de webbrowser, maar met een eenvoudige handeling kan een icoon worden toegevoegd aan het beginscherm, waarna de webapp full-screen opent.
We hebben melding toe­gevoegd over deze mogelijkheid als men de toepassing in de webbrowser bekijkt.

De belangrijkste wijzigingen die we hebben doorgevoerd in de webapp ten opzichte van de webversie zijn:

• je kunt met je vingers 'swipen' tussen de bladen, dit geeft het gevoel door een boek of magazine te bladeren. Om dit effect te bereiken gebruiken we de TouchSwipe jQuery plugin, in combinatie met CSS3-animaties voor het schuif-effect. De volgende en vorige bladzijde worden op de achtergrond ingeladen.
• het zoekformulier is aangepast aan een aanraakscherm: geen kleine aankruisvakjes maar grotere knoppen
• de doorzichtigheid van de transparanten die over de gouaches liggen, kan met de vingers worden bijgesteld. Ook dit gaat met behulp van TouchSwipe en CSS3.
• het omdraaien van de bladen, om de achterkant te zien, gaat ook met een CSS3-animatie, die door de hardware-acceleratie van de iPad soepel afspelen.
• er is een aangepaste weergave als de tablet wordt gedraaid; in staande oriëntatie wordt de afbeeldingen groter getoond en staat de tekst eronder in plaats van ernaast, zoals in de horizontale versie. Deze aanpassing gaat met behulp van CSS3 media queries.
• er wordt HTML5 audio gebruikt voor de geluidsfragmenten. Vanaf de iPad kan men het geluid ook draadloos op geschikte speakers afspelen via AirPlay.

Beperkingen

Bij het maken van de tablet-versie liep ik tegen enkele beperkingen aan, die wellicht te maken hebben met de keuze voor een webapp, maar zeker ook met de beperkte tijd die er beschikbaar was. Zo wordt de toepassing traag als je veel gebladerd hebt; als tijdelijke oplossing daarvoor wordt de toepassing af en toe herladen (wat voor een kleine onderbreking van het blader-effect zorgt). Ook kan het 'swipen' even haperen als je erg snel naar de volgende pagina wilt, en deze nog niet op de achtergrond is ingeladen. Dit probleem zou niet spelen bij een app die offline zou werken (alle pagina's zouden dan vooraf zijn gedownload). Dat er een continue internetverbinding vereist is, is dus ook een beperking.

Tot slot een opmerking over de ondersteuning van andere tablets dan de iPad. Daar moet de webapp ook op werken, tenminste als deze een WebKit-browser hebben, bijvoorbeeld Android. Althans in theorie. Ik heb dit echter niet kunnen testen. Ik ben bang dat er zoveel variaties zijn in de schermformaten van tablets dat de applicatie niet altijd goed op het scherm zal passen.

Charlotte Salomon

Ik hoop dat met de tentoonstelling en de web- en tabletversie het werk van Charlotte Salomon opnieuw aandacht krijgt. Leben? oder Theater? vertelt zowel de familiegeschiedenis van Charlotte als de geschiedenis van de Jodenvervolging. De proloog beslaat haar jeugd in Berlijn tot 1937, het hoofddeel gaat over de zangpedagoog Alfred Wolfsohn en zijn verhouding met Charlotte en haar stiefmoeder, de zangeres Paula Salomon-Lindberg. De epiloog beschrijft het verblijf van Charlotte bij haar grootouders in Zuid-Frankrijk, waar zij vlak voor de Kristallnacht heen vluchtte. Na het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog pleegde haar oma zelfmoord. Charlotte verwerkte de dramatische gebeurtenissen door te gaan schilderen en zo ontstond haar levenswerk.

In oktober 1943 werd Charlotte Salomon op 26-jarige leeftijd om het leven gebracht in Auschwitz. Leven? of Theater? is via haar ouders in 1971 in het bezit gekomen van het Joods Historisch Museum.